معتبره آمده كه در اطراف اقاليم مخلوقات ديگرند كه به آدمى مشابهت دارند ، مثل مردم بىسر كه روى و دهان ايشان در سينه بود ، به جثّه مانند آدميان باشند ، كوتاه بالا و قدّشان زياده از چهار شبر نبود ، به اصطلاح و زبانى كه دارند ناطق باشند . گليم‌گوش - كه از تخم قابيل آدم‌اند ، در حدّ مشرق باشند و از دين بهره ندارند . مساكن آنها در جوار يأجوج و مأجوج است و گوشهاى ايشان به مثابه‌اى كه يكى را بستر و يكى لحاف سازند و به لباس محتاج نباشند و در جزاير بحر چين باشند و ايشان را يك‌نيمه سر و يك گوش و يك چشم و يك دست و يك پاى بود و بدان يك پاى جهنده تيزرو باشند . و در كتاب الانتساب آمده كه اين گروه از نسل اياز بن عور بن سام بن نوح‌اند ، امّا صاحب جامع الحكايات نوشته كه اصل ايشان عرب بوده ، چون حق - سبحانه - آنها را مسخ گردانيد ، بدين هيئت برآمده از مردم دور تر افتادند ، و ليكن از توالد و تناسل بازنماندند ، فَتَبارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِينَ . * * * من لطائف المعنوى - هيجده هزار عالم كه مشهور است بدين‌طريق مىشود : عالم عقول و عالم ارواح و عالم افلاك كه نه است و عالم عناصر كه چهار است و عالم مواليد كه سه است ، مجموع هيجده مىشود ، هر اسمى از هزار اسم الهى در اين ضرب كنند هيجده هزار مىشود . و در خلاصة المناقب مير سيّد على همدانى به نظر درآمده كه عوالم وجود سيصد و شصت هزار باشد ، و در بعضى روايات هفتاد هزار ، و در بعضى هيجده هزار عالم باشد چنان كه عقليّه و روحيّه ، نفسيّه ، طبيعيّه ، جسمانيّه ، عنصريّه ، مثاليّه ، خياليّه ، برزخيّه ، حشريّه ، جنانيّه ، جهنّميّه ، اعرافيّه ، رؤيائيّه ، صوريّه ، جماليّه ، و مجموع آن عوالم در دوعالم ظاهر و باطن كه غيب و شهادت است ، مندرج باشد . عالِمُ الْغَيْبِ وَ الشَّهادَةِ * هُوَ الرَّحْمنُ الرَّحِيمُ * . ذكر رياح - بادهايى كه در ربع مسكون وزد ، چهار است : شمال ، جنوب ، صبا ، دبور . در كتب حكمت آمده كه مهبّ اين بادها تعلّق به كواكب دارد و هريكى را بر عالم اجسام حكمى و اثرى جداگانه است ، مهبّ شمال از مطلع بنات النّعش است تا مغرب اعتدال آفتاب . و مهبّ جنوب از مطلع سهيل تا مشرق اعتدال آفتاب . و مهبّ صبا از مطلع بنات النّعش تا مشرق اعتدال آفتاب . و مهبّ دبور از مطلع سهيل تا مغرب اعتدال آفتاب . و طبيعت باد شمال ، جهت آنكه در آن طرف كهسار نباتات بسيار است و از آفتاب بعيد ، سرد و خشك است و خاصيّتش تقويت دماغ و ابدان و صفاى لون و اسكان حواسّ و غلبهء شهوت و زيادتى توالد ذكور . و طبيعت باد جنوب به جهت آنكه در آن طرف قرب آفتاب و زيادتى آبهاست ، گرم و تر است و خاصيّتش سستى